اطلاعات جامع در مورد شهر اردبیل

اردبیل شناسی – اردبیل یکی از کلان‌شهرهای ایران و مرکز استان اردبیل در شمال غربی این کشور است.

این شهر در قبل و پس از اسلام، مرکز آذربایجان بوده‌است.

 اردبیل شناسی – جمعیت

شهر اردبیل در میان دشتی با همین نام در ارتفاع ۱۵۰۰متری از سطح دریا و در میان کوه‌های باغرو (تالش) و سبلان در شمال غرب فلات ایران جای گرفته و دارای زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل است.

 اردبیل شناسی – تاریخ باستان

منطقهٔ اردبیل حداقل از هزارهٔ ششم قبل از میلاد مسکونی بوده‌است.

براساس پژوهش، سراسر منطقه از تپه‌های باستانی پوشیده شده‌است.

کاوش‌های مقدماتی در برخی از نواحی اردبیل به ویژه در قسمت‌های شمالی و شرقی آن نشان می‌دهد که اردبیل از کانون‌های مهم فرهنگ مگالی تیک یا سنگ افراشتی بوده‌است.

مردم مگالی تیک شرق آذربایجان که ماهیت قومی آن‌ها می‌باید از عناصر کاسی و هوری بوده‌باشد، ده‌ها اثر مگالی تیک پرارزش از خود به یادگار گذاشته‌اند.

یافته‌های اخیر در محوطهٔ باستانی شهر یئری مشگین‌شهر، پرتو تازه‌ای به تمدن و فرهنگ هشت هزارسالهٔ اقوام ساکن در اردبیل و اطراف آن افکنده‌است.

و انتشار نتیجهٔ این یافته‌ها می‌تواند ارتباط تمدن و فرهنگ مگالی تیک اردبیل را با دیگر مناطق ایران و آذربایجان تاریخی و قفقاز و شرق آسیای صغیر مشخص کند.

تصاویر هیکل‌های سنگی شهر یئری با تصاویر هیکل‌ها و سرهای آدمیانی که بر روی اجاق‌های نعل اسبی ایغدیر (ایگدیر درشمال شرقی ترکیه در نزدیکی مرز ایران و ارمنستان) نقش بسته، شباهت تام دارد.

آثار یافت شده درموزهٔ باستان‌شناسی اردبیل قرار دارند.

 اردبیل شناسی – پیشینه مذهبی

اردبیل در زمان حمله اعراب مقرّ مرزبان آذربایجان بوده و حذیفه بن یمان، سردار عرب آن را در سال ۲۲ه‍.ق /۶۴۳. م، به صلح گشود.

در این دوره، اردبیل مرکز آذربایجان بود و از میانه تا باجروان در کنار رود ارس و شهر شیز نزدیک مراغه جزو این ایالت محسوب می‌شد.

پس از چندی حذیفه به دستور عمر بن خطّاب عزل شد و عتبه بن فرقد به جای او منصوب گشت.

در زمان او، مردم اردبیل علیه اعراب شورش کردند.

عتبه بن فرقد چون به اردبیل رسید با شورشیان جنگید و بر آن‌ها پیروز شد و غنایم بسیاری از آن‌ها گرفت.

در زمان خلافت علی بن ابیطالب، ولایت آذربایجان نخست با سعید بن ساریه خزاعی و سپس با اشعث بود.

در زمان ولایت اشعث، اکثر مردم آذربایجان اسلام آورده بودند و قرآن می‌خواندند.

او گروهی از اعراب اهل عطا و کسانی که از بیت‌المال حقوق سالانه می‌گرفتند را در اردبیل سکونت داد.

و به آنان دستور داد که مردم این سامان را به اسلام دعوت کنند.

اشعث، اردبیل را پایتخت خود ساخت و در مدّت حکومت او اردبیل آباد شد.

به دستور وی مسجدی در اردبیل بنا کردند و این مسجد بعدها توسعه یافت.

 اردبیل شناسی – تاریخ معاصر

اردبیل در مشروطیت ایران سهم بزرگی داشت. با پیشبرد مشروطه خواهی، اوّلین انجمن ولایتی اردبیل در سال ۱۳۲۶ هجری قمری، تشکیل گردید.

ولی با پیش آمدن استبداد صغیر، این قبیل مجامع عموماً بسته شد و جزء فعالیّت‌های زیرزمینی گردید.

و کسانی مثل ملّا امام وردی و مشهدی حسین آخوندزاده و میرزا محسن امام زاده و دیگران کشته شدند.

و چون محمد علی شاه از سلطنت خلع گردید، جمعی از سران استبداد مانند خادم باشی، مبشّر، مؤتمن، مشیرالتجّار و غیر هم که برای تشکیل انجمن شهری به نارین قلعه دعوت شده بودند، در یکی از اتاق‌های آن جا تیرباران شدند.

 اردبیل شناسی – مشاهیر

کمال‌الدین پیرمؤذن

بهنام آذرمجیدی
ولی آذروش
رضا آذری
علی آستانی
رحمان آفتابی آذر
آلاپالاز اوغلی

ابراهیم ذکری اردبیلی
سیروس ابراهیم‌زاده
جعفر ابراهیمی
رجب ابراهیمی
اتابک نصرت‌الدین محمد
ابن بزاز اردبیلی
الیاس اردبیلی
برجعلی اردبیلی
بهرام اردبیلی
حاج باباخان اردبیلی
رهام اردبیلی
سید حسین اردبیلی
محمدرحیم اردبیلی
مقدس اردبیلی
نظام‌الدین اردبیلی
نوید استادیان-بینای
رحمان اسداللهی
وحید اسداللهی
علی اشکانی
مصطفی افضلی‌فرد
یدالله اکبری
الهی اردبیلی
سید حسن امامی رضوی
کریم انصاری‌فرد
سجاد انوشیروانی
ایاز محمدزاده تولون
ایوب دانشور

 اردبیل شناسی – مشاهیر قسمت دوم

بابا مخیر
بابک خرمدین
باغبان اردبیلی
محمدرضا بایرامی
مقصود بایرامی
مهرداد بایرامی
بدر خان شاهسون
بسیج خلخالی
بیضای اردبیلی

احد پازاج
میرجلال پاشایف
محمد پذیرایی
عبدالحسین پرتوی
نورالدین پیرمؤذن
سید جعفر پیشه‌وری
پیمان ماهری‌پور

تاج‌الدین تبریزی
لطیف تقدیری آذر
عبدالله توکل

شاهین ثاقبی

صداقت جباری
مجتبی جباری
غفور جدی اردبیلی
جلیل باقری جدی
جواد صبور آقچه‌کندی
عظیم جوانروح
حسن جوهرچی

اسماعیل چشم‌آذر
منوچهر چشم‌آذر
ناصر چشم‌آذر

حامد آقایی
حسنعلی علی‌پور
حسین حمیدی
حسین موفق
محمدرضا حسین‌زاده
منصور حقیقت‌پور
حلیمه بیگم

سینا خادم‌پور
رسول خدابخش
مجید خدابخش
رضا خدادادی
صادق خلخالی
خواجه علی سیاهپوش
نوید خوش‌هوا
اسماعیل خوشنویس
میرزا عیسی خیالی

رحمان دادمان
علی دایی

ضیاءالدین ذاکر

 اردبیل شناسی – مشاهیر قسمت سوم

ابراهیم رحیمیان (دونده)
شهرام رستمی
حسین رضازاده
رهبر قنبری

محمد زاهدی اصل
مسیح زاهدی
یدالله زیوه

زینب ساسانیان
محمود ساوالان
فرح‌بخش ستودی نمین
نبی سروری
علی سلیمی
میرابراهیم سیدحاتمی
رضا سیدحسینی
یوسف سیدی

شاه اسماعیل یکم
شاه محمد خدابنده
شفیع آقا محمدیان
آرش شهامتی
سجاد شهباززاده
شهریار شیروند
شیخ ابراهیم
شیخ جنید
شیخ حیدر (صفویه)
شیخ صدرالدین موسی
شیخ صفی‌الدین اردبیلی

صدرالممالک اردبیلی
صدیف بدری
رامبد صدیف
بابا صفری
عمران صلاحی
هوشنگ صمدی

حمید طاعتی
طایر اردبیلی

قاسمعلی ظهیرنژاد

 اردبیل شناسی – مشاهیر قسمت چهارم

عارف (خواننده)
عارف اردبیلی
عبدالرحمن عالم
سید حسن عاملی
اکبر عبدی
محمود عرفانی
وحید عزیزی
وحید علی‌پور
رحیم علی‌آبادی
سعید علی‌حسینی
جواد علیزاده
علی‌محمد غریبانی
مهربان علیوا
جابر عناصری

داوود غفارزادگان

فایض اردبیلی
فخرالدین موسوی ننه‌کرانی
فردی اردبیلی
امیرحسین فردی
فرزانه شرفبافی
مجید فرزین
مهدی فنونی‌زاده
فیروزشاه زرین‌کلاه

فرهاد قائمیان
شجاعت قانع
شیرین قلی‌پور
علی قلی‌زاده
کریم قوامی

رضا کریمی (بازیکن فوتبال)
رضا کریمی (سیاستمدار)
عبدالرحمن کواکبی

علی لطیفی

 اردبیل شناسی – مشاهیر قسمت پنجم

رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی
سلیم مؤذن‌زاده اردبیلی
ولی‌الله مؤمنی
محمد پورستار
محمد فیضی زنگیر
محمد مفتی‌الشیعه
سعید محمدپور
مولاناعبدالعلی محوی اردبیلی
ربابه مرادوا
مسعود گنجی
مرضیه مشکینی
میرطاهر مظلومی
حسین معدنی
معین‌الدین مرجایی
رسول ملاقلی‌پور
محمدحسین ملک‌زادگان
فرحناز منافی ظاهر
رحیم منزوی اردبیلی
ودود مؤذن
سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
محمدحسین مهدوی اردبیلی
میرزا محسن عماد الفقرا
اکبر میرزاحسینی باروق

اتابک نادری
نصرالله ناصح‌پور
محمود نظرعلیان
صفر نعیمی رز
مهدی نوری (کشتی فرنگی)
حسن نوعی‌اقدم
اکبر نیکزاد ثمرین
علی نیکزاد

مجید واحدی‌زاده
ولی آذرروش
عظیم وهاب‌زاده

رفعت هاشم‌پور
نادعلی همدانی

عباسقلی یحیوی

 

 

 

منبع: ویکی پدیا