آستارا شناسی | همه چیز درباره آستارا

اطلاعات جامع در مورد شهر آستارا

آستارا شناسی – آستارا ششمین شهر بزرگ استان گیلان و مرکز شهرستان آستارا است. آستارا در شمالی‌ترین نقطهٔ استان گیلان و در مرز ایران با جمهوری آذربایجان بوده و از نظر جغرافیایی در مرکز منطقهٔ تالش قرار گرفته‌است. آستارا از شرق به دریای خزر، از شمال به آستارای جمهوری آذربایجان، از غرب به استان اردبیل و از جنوب به شهرستان تالش در استان گیلان محدود شده‌است. آستاراچای، آستارای ایران را از آستارای جمهوری آذربایجان جدا می‌سازد.

 آستارا شناسی – جمعیت

جمعیت شهرستان آستارا بر اساس سرشماری سال ۱۳۵۵ خورشیدی، ۳۵٬۹۴۵ نفر بوده و طبق برآورد سال ۱۳۶۳ خورشیدی، به ۴۳٬۸۶۴ نفر رسیده و بر اساس سرشماری ۱۳۸۵ جمعیت شهرستان ۸۱٬۲۳۴ نفر بوده‌است. طبق آخرین آمار براساس سرشماری سال ۱۳۹۵ شهرستان آستارا دارای جمعیت ۹۱٬۲۵۷ نفر و ۲۸٬۷۴۲ خانوار است.

 آستارا شناسی – تاریخ باستان

قدیمی‌ترین مآخذی که در آن از آستارا یاد شده، کتاب حدود العالم (تألیف ۳۷۲ هجری) است؛ در این کتاب از شهر «استراب» نام برده شده که گویا در محل آستارای امروزی بوده‌است. سرزمین گیلان در سدهٔ چهارم هجری از لاهیجان تا نزدیکی‌های باکو را شامل می‌شده و شامل ۸ ناحیه بوده که استراب یکی از این نواحی به‌شمار می‌رفته‌است.

ولایت آستارا و مردم آن علی‌رغم نقش مهمی که در روی کار آمدن شاه اسماعیل یکم و تثبیت حکومت صفویان داشت، در دوران شاه عباس به علت قیام حمزه‌خان مورد خشم و غضب قرار گرفت ولی در زمان شاه صفی که ساروخان مهرانی حاکم آستارا بود، بار دیگر آستارا و حاکمش مورد توجه قرار گرفت.

آستارا در ابتدای حکومت خانات تالش، مرکز حکومت آنان بود. البته این مرکزیت بعدها به لنکران منتقل شد. از سدهٔ ۱۰ تا ۱۲ هجری، خانات تالش آستارا خودمختاری داشتند. «میرمصطفی‌خان» و «میرحسن‌خان» از حکام آستارا در این دوره بودند.

آستارا به موجب عهدنامه ترکمانچای که در سال ۱۸۲۸ میلادی میان دولت ایران و روسیه منعقد گردید، به دو قسمت تقسیم شد؛ قسمتی از شهر که در شمال آستاراچای واقع است، به دولت روسیه واگذار گردید و این رودخانه به عنوان مرز میان دو کشور شناخته شد.

 آستارا شناسی – پیشینه مذهبی

به جهت اینکه جمعیت غالب در آستارا را مردمان آذری تشکیل می‌دهند، اسلام و شیعه اثنی عشری و اقلیت سنیشافعی دین و مذهب مردمان آستارا به‌شمار می‌رود.

مردم این شهر به ائمه معصومین ارادت خاصی داشته و هم‌زمان با شیعیان سراسر جهان طبق یک رسم دیرینه در روز بزرگداشت مقام و منزلت معصومین، دسته‌های عزادار زنجیر زن و سینه زن مساجد، هئیت‌های مذهبی، تکایا و حسینیه‌ها این شهر با خواندن نوحه‌های سوگ انگیز به ترکی به عزاداری پرداخته و طبق یک سنت دیرینه شب عاشورا را در امامزاده ابراهیم و قاسم به شب زنده داری می‌پردازند.

آیین طشت گذاری نیز از مهم‌ترین و ریشه دارترین سنت‌های این منطقه آذری‌زبان استان گیلان است.

 آستارا شناسی – تاریخ معاصر

آستارا در مرکز منطقهٔ تالش، بین رشته‌کوه‌های تالش و دریای خزر و در شمال استان گیلان واقع شده‌است.

این شهر تا پیش از تصویب نخستین قانون تقسیمات کشوری ایران در سال ۱۳۱۶ خورشیدی، یکی از شهرهای شمالی گیلان محسوب می‌شد که در این سال و با تصویب قانون جدید، به یکی از بخش‌های شهرستان اردبیل در شرق استان آذربایجان شرقی تبدیل شد.

این بخش در سال ۱۳۳۶ خورشیدی صاحب فرمانداری شده و در مهر ۱۳۳۷ خورشیدی به‌طور رسمی به عنوان یکی از شهرستان‌های مستقل استان آذربایجان شرقی شناخته شد.

شهرستان آستارا نهایتاً در خرداد ۱۳۳۹ خورشیدی به استان گیلان ملحق گردید.

 

 آستارا شناسی – مشاهیر آستارا

فریدون ابراهیمی
یونس ابراهیمی
اسماعیل آهنی
اسماعیل خلج
اکبر اکسیر
ایوب حسین‌نژادی

رضا برنجکار
جلیل بزرگ‌مهر
مهدی بنی‌افشار
بهزاد بهزادی

اشرف‌آقا حریری
علیرضا حکیم‌زاده

عباس خان‌مختاری
سروش خلیلی

ولی داداشی
فرهاد دلق‌پوش

پایان رأفت
صابر رهبر

حسن زحمتکش

ساروخان تالش

محمدرضا قربانی فر

کامبیز صمیمی‌مفخم

سهراب طاهر
طوفان (خواننده)

امین کیوان

نیما مجیدی
شاپور مرحبا
یوسف مرحبا
مصطفی عسکریان
منصور بنی‌مجیدی
کمال حبیب‌اللهی

سید ابراهیم نبوی
صفر نعیمی رز

کیهان هاشم‌نیا

یوسف کلانتری

 

 

 

 

منبع: ویکی پدیا

ادامه مطلب...

بابل شناسی | همه چیز درباره بابل

اطلاعات جامع در مورد شهر بابل

بابل شناسی – شهرستان بابل پرجمعیت‌ترین شهرستانِ استان مازندران و دومین شهرستان پرجمعیت شمال ایران می‌باشد. مرکز این شهرستان، شهر بابل می‌باشد. شهر بابل به دو منطقه شهری تقسیم می‌شود. ارتفاع در این شهرستان از شمال تا ده کیلومتری جنوب آن، از سطح دریاهای آزاد پایین‌تر است. ارتفاع شهر بابل ۲ متر پایین‌تر از سطح دریاهای آزاد است.

 بابل شناسی – جمعیت

در سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت شهر بابل ۲۵۰٬۲۱۷ نفر و جمعیت شهرستان بابل ۵۳۱٬۹۳۰ نفر می‌باشد.

 بابل شناسی – تاریخ باستان

نخستین مورخانی که از مامطیر یاد کرده‌اند ابن رسته و ابن فقیه (۲۹۱ ه‍. ق) می‌باشند. همچنین نویسندگانی مثل اصطخری (۳۴۰ ه‍. ق) به صورت ممطیر و مامطیر ابن حوقل (۳۷۶ ه‍. ق) به صورت مامطیر از این شهر نام برده‌اند.

در کتاب حدود العالم (۳۷۲ ه‍. ق) نیز می‌آید: مامطیر شهرکیست با آب‌های روان و از وی حصیری خیزد سطبر و سخت نیکو که به تابستان به کار دارند» و در سخن اندر رودها می‌خوانیم: «و دیگر رودیست کی رود باوُل خوانند، از کوه قارن برود و بر مامطیر بگذرد و اندر دریای خزران افتد. از شواهد چنین برمی‌آید که از سده ۵ و ۶ ه‍.ق مامطیر رو به ترقی و توسعه نهاده، چنان‌که در اوایل سده هفتم بقول یاقوت حموی از جاه‌های برجسته طبرستان به‌شمار می‌آمد.

 بابل شناسی – پیشینه مذهبی

پیش از ورود اسلام به ایران، ساکنان این منطقه پیرو آیین میتراییسم (آیین مهرپرستی) بودند. وجود دو آتشکده بزرگ منطقه، در این شهر سبب نامگذاری این شهر به مه میترا [جایگاه میترا(خدای راستی و مهربانی) بزرگ] شد. آتشِ این آتشکده همیشه در روز و شب برای دید مردم روشن بود. بقایای موجود از این دو آتشکده و وجود محله‌هایی با نام‌های خورشیدکلا، روشن آباد، برج بن و … گویای این ادعاست.

پس از ورود اسلام، مردم منطقه بعد از اندکی مقاومت به این آیین روی آوردند. پیش از انقلاب اسلامی ایران، اقلیت مذهبی نسبتاً بزرگی در بابل ساکن بودند که پیرو آیین یهودییت بودند که پس از پیروزی انقلاب اسلامی کوچ کرده‌اند.
در حال حاضر بیشتر مردم بابل مسلمان و پیرو مذهب شیعه دوازده امامی هستند.

 بابل شناسی – تاریخ معاصر

همین که آغا محمدخان قاجار اساس حکومتش را در مازندران استحکام بخشید باز مرکز را به ساری انتقال داد. گرچه تا اواخر دورهٔ قاجاریه ساری حاکم‌نشین مازندران بود اما به سبب وجود ادارات مالیه، اوقاف، تطمیه، کارگزاری، فواعِد عامه و دربارفروش، این شهر اهمیت بسزایی در امور مازندران داشت.

در سال ۱۲۱۴ ه‍.ق فتحعلی شاه بعد از کشمکش با مدعیان قدرت، پسر یازده ساله خود محمدقلی میرزا را به حکومت مازندران منصوب کرد. در این زمان سپاهیان مازندرانی که به پیشنهاد قائم مقام جانباز خواندند در جنگ اول ایران و روس که در ۱۲۱۸ ه‍. ق/ ۱۸۱۲ م درگرفت شرکت داشتند. پادشاهی محمدشاه، فضلعلی‌خان قراباغی ۱۲۵۱–۱۲۵۲ ه‍.ق به حکومت مازندران گمارده شد. از کتیبه‌ای در مسجد جامع بارفروش دانسته می‌شود که فضلعلی خان به دستور محمدشاه، در سال ۱۲۵۱ ه‍.ق مالیات نانواها را ملغی کرده بود.

 

 بابل شناسی – مشاهیر بابل اول

آریا آرام‌نژاد

ابوطالب شفقت
محمد اردشیر
ابوالقاسم اسماعیل‌پور
افشین (خواننده)
محمدجواد اکبرین
محمدمهدی امامی مازندرانی
امین شهمیری
سهراب انتظاری
نیما انتظاری
حسن انوشه
مزدک انوشه
حسن قشقاوی
علی نجفی
پریناز ایزدیار

بشیر باباجان‌زاده
محمدحسین باباگلی
طلعت بصاری
پرویز بهرام
ماهان بهرام‌خان
بیژن بیژنی
مازیار بیژنی

امیر پازواری
مرتضی پورعلی‌گنجی

محسن ثلاثی

رحمان جعفری
جمال احمد اجل
لعیا جنیدی

 بابل شناسی – مشاهیر بابل قسمت دوم

خاندان حائری مازندرانی
زین‌العابدین حائری مازندرانی
سوسن حاجی‌پور
امامعلی حبیبی
محمدباقر حجتی (استاد دانشگاه)
حسین نیازآذری
محمد حسین‌پور

رضا خالقی‌فر
خورشید مامطیری
مهدی خیری

حسین دادگر
داوود دومیری گنجی
دلکش

روزبه رایگا
محمد رضی‌پور

سعیدالعلماء
سید حسین فلاح نوشیروانی
سید رحیم توکل
هرمز سیرتی

هرمز شجاعی‌مهر
حسن شهباز
شیخ عبدالله مازندرانی
اسرافیل شیرچی

رضا صالحی امیری

منوچهر طبری
مائده طهماسبی

بابل شناسی – مشاهیر بابل قسمت سوم

مجتبی عابدینی
نیما عالمیان
نوشاد عالمیان
سجاد عباسی‌امیر
عبدالله حائری
علی کریمی فیروزجایی
علی‌اصغر مازندرانی
علی‌اکبر ناصری
مسیح علی‌نژاد

مرتضی غلامعلی‌تبار

محمد فاضل استرآبادی
منوچهر فرهنگ
ربیع فلاح جلودار
مهدی فلاح
مهرداد فلاحتگر
فهرست نامداران بابل
علی‌رضا فیروزجاه

حسن قائمیان
قاسم نقی‌زاده
حسینعلی قاسم‌زاده
امین قاسمی‌نژاد
سعید قاسمی‌نژاد
محمد قاسمی‌نژاد
مکرمه قنبری
احمد قهرمان

کاظم فرهادی
هوشنگ کاوه
مریم کاویانی
سید جعفر کریمی دیوکلایی
کیوان کثیریان

رضا گوران

بابل شناسی – مشاهیر بابل قسمت چهارم

مازیار (خواننده)
محسن نریمان
محمد شفیع‌زاده
محمد صالح حائری مازندرانی
محمد مجدآرا
محمدرضا نوری
محمدعلی بارفروشی
خاندان محمودی
ابراهیم مختاری
بیژن مرتضوی
شاهرخ مسکوب
قاسم معتمدی
کریم معتمدی
محمدحسین مهدویان
میرزا شفیع مازندرانی
مجتبی میرزاجانپور

محمود نبویان
حمید ندیری
محمد نژادمهدی
هادی نوروزی

هادی روحانی
گاگیک هواکیمیان

رضا یحیایی

 

 

 

منبع: ویکی پدیا

ادامه مطلب...

بانه شناسی | همه چیز درباره بانه

اطلاعات جامع در مورد شهر بانه

بانه شناسی – بانه شهری در استان کردستان واقع در مرز غربی ایران است. شهر بانه مرکز شهرستان بانه در دامنهٔ شمالی رشته کوه‌های زاگرس، ۲۰ کیلومتری نوار مرزی ایران با عراق و جنوب غربی سقز و جنوب شرقی سردشت قرار گرفته‌است.

 بانه شناسی – جمعیت

بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵ این شهر با جمعیت ۱۱۰٬۲۱۸ بعد از شهرهای سنندج، سقز و مریوان چهارمین شهر بزرگ استان کردستان محسوب و ۸۹ امین شهر ایران است.

 بانه شناسی – تاریخ باستان

نام بانه را از واژهٔ کردی بان به معنی «بام» و بلندی و متأثر از ارتفاعات و نحوهٔ استقرار و موقعیت شهر بانه می‌دانند. ارتفاع ۱۵۵۴ متری شهر از سطح دریا و چشم‌انداز بلندی‌های پیرامون آن موجب شده‌است که مردم (در محله بانه کهنه) برای رسیدن به شهر مسیر زیادی را به طرف سربالایی طی کنند. نام بانه را به معنی خانه (منظور اقامتگاه و آبادی و مسکن است) و اردو (منظور اردوگاه سربازان است) و پادگان (شهر دو قلعه بزرگ داشته) نیز تفسیر کرده‌اند.

به نوشته شرفنامه بانه نام ولایتی بود که امرای عشایر آنجا بدان منسوب بودند. این ولایت مشتمل بر دو قلعه وناحیه بود که یکی را «قلعه بیروز» و ناحیه بانه و دیگری را «قلعه شوی» می‌خواندند؛ که در مابین ولایات اردلان و بابان و مکری واقع بوده‌است.

 بانه شناسی – پیشینه مذهبی

زبان مردم بانه کردی سورانی با لهجه سلیمانیه‌ای می‌باشد.

مردم بانه مسلمان و اهل سنت و جماعت و پیرو مذهب امام شافعی هستند.

در بانه یک اقلیت یهودی وجود داشت که تعدادشان بالغ بر چهل خانوار می‌شد.

آن‌ها بعد از اعلام استقلال اسرائیل در سال ۱۹۴۸ میلادی و تقسیم فلسطین، در سال ۱۳۲۷ شمسی به فکر مهاجرت به فلسطین افتادند.

و در اواخر سال ۱۳۲۸ خورشیدی به کلی بانه را ترک نموده و به فلسطین مهاجرت کردند.

هم‌زمان با مهاجرت یهودیان بانه، یهودیانِ سردشت، سقز، بوکان و مریوان و قسمتی از یهودیان پیرانشهر و سنندج و مهاباد نیز مهاجرت کردند.

دو نظریه در مورد سکونت یهودیان در غرب ایران وجود دارد که اولی بیان می‌دارد که سکونت یهودیان در بانه از سال ۱۳۶ میلادی در زمان شورش بارکوشباس بر ضد حکومت روم و پراکنده‌شدن یهودیان در اطراف جهان اتفاق افتاده.

و دومی این موضوع را به زمان تیگلات پلاسر پادشاه آشور ۷۴۱ تا ۷۴۹ سال پیش از میلاد مسیح نسبت می‌دهد که بعد از فتح اورشلیم به دست پلاسر بالغ بر شصت هزار یهودی به بخش‌های غرب ایران، سرزمین ماد و جنوب دریای مازندران و دامنهٔ کوه‌های قفقاز تبعید شدند.

 

 بانه شناسی – تاریخ معاصر

در ۱۳۲۳ خورشیدی شهر بانه به وسیلهٔ محمدرشید خان داروخانی (از کردهای روستای داروخان عراق) که بر ضد دولت مرکزی ایران دست به شورش زده‌بود، به آتش کشیده شد، ولی با حملهٔ نیروهای دولتی و فرار او به عراق بازسازی شهر آغاز شد و طی ۱۰ سال ادامه یافت.

 بانه شناسی – مشاهیر بانه

 

مصطفی احمدی (بازیکن فوتبال)

محمدعلی پرتوی

عزالدین حسینی

رؤیا طلوعی

عبدالرحمن خدایی

بهمن قبادی

کیوان کریمی

شیرکو معارفی

عطا نهایی

ابراهیم یونسی

 

 

 

منبع: ویکی پدیا

ادامه مطلب...

بم شناسی | همه چیز درباره بم

اطلاعات جامع در مورد شهر بم

بم شناسی – بم یکی از شهرهای استان کرمان در جنوب شرقی ایران است. ارگ تاریخی و شهر بم در صدر مراکز گردشگری استان کرمان و منطقه جنوب شرق کشور قرار گرفته و به قلب تپنده جذب مسافر و پایتخت گردشگری جنوبشرق تبدیل شده‌است.

 بم شناسی – جمعیت

جمعیت شهر بم بر اساس سرشماری سال ۹۷ مرکز آمار ایران ۱۵۷٬۳۹۶ نفر بوده‌است. محصولاتی همچون خرما، مرکبات، حنا، کماچ سهن، کلمپه و قاووت، صنایع دستی تولیدی از درخت خرما از جمله سوغات معروف و مهم بم به حساب می‌آیند.

 بم شناسی – تاریخ باستان

به استناد داستان هفتواد در شاهنامه و کتاب کارنامک اردشیر بابکان می‌توان دریافت که شهری با نام کجاران که اکنون محله‌ای به نام کوزران در شمال غربی بم دارای شباهت اسمی به آن دارد بطور حدس و گمان ممکن است شهر بم باشد.

در روزگار ساسانیان هفتواد مردی فقیر ساکن در شهر کجاران که شهری پرجمعیت در منطقه ای سردسیر که در آن باغات سیب وجود داشته در نزدیکی کوهی زندگی می کرده‌است و حاکم را از میان برمی‌دارد و برای خود برج و باروئی بر بالای کوهی بزرگ می‌سازد که شاید ارگ کنونی بم باشد.

بنابراین هفتواد شهر را توسعه داد، و محل حکومت خود را به دژی بر بلندای کوه انتقال داد.

سکونتگاهی را تغییر داد.

روایتی دیگر از تاریخ بم

بم در گذشته یکی از پنج کورهٔ ایالت فارس بود. ابن حوقل مؤلف کتاب صورةالارض در قرن چهارم هجری از بم به نام شهری که از جهرم بزرگ‌تر و هوایش از آن سالم‌تر و دارای نخلستان‌های زیاد بوده، یاد کرده‌است.

همچنین از سه مسجد بم به نام‌های مسجد خوارج و مسجد هزاران و مسجد قلعه نام برده و به تفصیل پارچه‌های مرغوب و زیبایی را که در آن جا بافته می‌شد، ذکر کرده‌است.

گفته مقدسی

بنا به گفته مقدسی در کتاب احسن‌التقاسیم، باروی شهر بم چهار دروازه به نام‌های نرماشیر، کوسکان، آسبیکان و کورجین داشته‌است.

طبق گفتهٔ وی بیشتر بازارهای بم در خارج شهر و تعدادی هم در داخل شهر قرار داشته‌اند.

بم در مسیر شرق

بم در مسیر جاده‌هایی که جنوب خاوری ایران را با سیستان، افغانستان و بلوچستان مرتبط می‌کند قرار دارد.

به همین جهت این شهر از دوره ساسانیان اهمیت نظامی و بازرگانی زیادی داشته‌است.

سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری پیرامون مطالعات تخصصی این متحول گر تاریخ بشریت گمانه زنی و لایه نگاری با مسئولیت دکتر گاراژیان و دکتر مختاری اقداماتی را انجام داده‌است.

نشانه‌های دیگری از این دوران در فلسطین وجود دارد که از جمله تفاوت‌های آن با آثار به دست آمده در بم می‌توان به وجود سفال در منطقه دارستان بر خلاف فلسطین اشاره نمود.

جاده ابریشم

ارگ بم در گوشه شمال شرقی و چسبیده به شهر و در مجاورت جادهٔ ابریشم قرار دارد و بنا به روایات متعدد، مربوط به دوران اشکانی یا هخامنشی است.

تا اواخر دوره قاجار، ارگ بم همچنان مسکونی بوده‌است.

ارگ بم

ارگ بم در تاریخ ۱ فروردین ۱۳۴۵ به شماره ۵۱۹ در فهرست آثار ملی و شهر بم با عنوان بم و منظر فرهنگی آن در ژوئن ۲۰۰۴ در فهرست آثار میراث جهانی به ثبت رسیده‌اند.

ارگ بم بزرگترین بنای خشتی جهان است که از لحاظ عظمت و زیبایی با دیوار چین مقایسه می‌شود اما متأسفانه در زلزله دی ماه سال۱۳۸۲ این بنای بی‌نظیر آسیب جدی دید.

 

 بم شناسی – پیشینه مذهبی

شهر بم در سال ۱۱۳۱ ه‍. ق به تصرف محمود افغان درآمد، ولی به علت شورشی که در قندهار روی داد آنجا را رها کرده عازم قندهار شد.

ولی بار دیگر در سال ۱۱۳۴ ه‍. ق بر بم استیلا یافت و این وضع تا سال ۱۱۴۳ ه‍. ق که نادر، اشرف افغان را شکست داد، ادامه داشت.

در سال ۱۲۰۹ ه‍. ق، لطفعلی‌خان زند، در همین شهر توسط عمال آقا محمد خان قاجار دستگیر شد. خان قاجار به یادگار این موفقیت مناره‌ای از سرهای ۶۰۰ تن از مخالفین خود در بم برافراشت.

 بم شناسی – تاریخ معاصر

زمین‌لرزه بم، زمین‌لرزه‌ای بود به شدت ۶/۶ ریشتر که در ساعت ۵:۲۶ بامداد روز جمعه ۵ دی ۱۳۸۲ شهر بم را به مدت سیزده ثانیه لرزاند.

قربانیان این زمین‌لرزه در آمارهای مختلف، بین ۳۰،۰۰۰ تا بیش از ۵۰،۰۰۰ نفر بیان شده‌اند.

(در آمار رسمی، ۳۰،۰۰۰ کشته و ۴۰،۰۰۰ هزار مجروح و بیش از ده ها هزار نفر بی‌خانمان) همچنین در این زمین‌لرزهٔ ویرانگر، ارگ تاریخی بم تا حدود ۹۰% تخریب شد.

 بم شناسی – مشاهیر بم

احمد حسن‌زاده
اهورا ایمان

ایرج بسطامی
بی‌بی حیاتی

حاتم ناروئی

رفعت نظام
داریوش رفیعی

روح‌انگیز سامی‌نژاد
کورس سرهنگ‌زاده

محمود شاهرخی

محمدعلی علومی

مهیار منشی‌پور
موسی غضنفرآبادی

 

 

 

منبع: ویکی پدیا

ادامه مطلب...

پیرانشهر شناسی | همه چیز درباره پیرانشهر

اطلاعات جامع در مورد شهر پیرانشهر

پیرانشهر شناسی – پیرانشهر شهری است که در غرب کشور ایران و منتهی الیه جنوب‌غربی استان آذربایجان غربی واقع شده است.

شهر پیرانشهر به لحاظ مختصات فرهنگی و منطقه‌بندی مناطق کُردنشین در زمره شهرهای مُکریان به حساب آورده می‌شود.

 پیرانشهر شناسی – جمعیت

بر پایه سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ جمعیت شهر پیرانشهر برابر با ۹۱٬۵۱۵ نفر بوده‌است.

شهر پیرانشهر با میانگین رشد ۵/۸ درصدی بیشترین رشد جمعیت در سطح استان را داراست.

همچنین مطابق سرشماری ۱۳۹۵، پیرانشهر یکی از پنج شهر کل کشور بوده که بالاترین نرخ رشد جمعیت را به خود اختصاص داده‌است.

پیش‌بینی می‌شود روند افزایش جمعیت این شهر با توجه به ظرفیت‌های این شهرستان ادامه داشته باشد.

همچنین پیش‌بینی می‌شود که شهر پیرانشهر در آینده به پرجمعیت‌ترین شهر جنوب استان تبدیل گرد.

 پیرانشهر شناسی – تاریخ باستان

کاوش‌های باستان‌شناختی در شهرستان پیرانشهر، نشان از استقرار از هزاره پنجم قبل از میلاد، دوران مفرغ و عصر آهن دارد.

که در این زمینه بیش از دو هزار قطعه سفال این منطقه مستندنگاری شده‌است.

محوطه تاریخی لاوین در پیرانشهر یکی از آثار تاریخی و مهم شمال غرب کشور است.

که در حاشیه «رودخانه زاب» قرار گرفته و نشان دهنده وجود استقراری تاریخی از هزاره پنجم قبل از میلاد و دوران مفرغ و عصر آهن است.

آخرین بار، استقراری از دوران اسلامی و در زمان زمامداری ایلخانان مغول در این محوطه شکل گرفته و به تدریج متروک شده‌است.

کشف تمدن ۸ هزار ساله در «کانی سیو» پیرانشهر

در این کاوش‌ها آثاری از دوران کالکولتیک (فرهنگ دالما)، آثار متنوع عصر مفرغ، سازه‌های عظیم دوران عصر آهن، محوطه‌های متعدد با تاریخ گذاری اشکانی و ساسانی و اسلامی کشف شده است.

همگی آنها موید وجود شرایط اقلیمی مناسب برای حیات بشر در طول هشت هزار سال گذشته بوده‌است.

این اشیا جهت نگهداری به موزه ارومیه انتقال داده شد اما در صورت تأسیس موزه در پیرانشهر، این اشیا و سایر اشیا مربوط به شهرستان به این موزه عودت داده می‌شود.

پیرانشهر به عنوان بخشی از تمدن مانّا

مانّاها برای اولین بار در گزارشِ لشکرکشی شلمناصر سوم آشوری به غربِ ایران مربوط به سال ۳۱۳ ق. م. وارد تاریخ شدند.

البته مانّاها خیلی پیش از این تاریخ در منطقه حضور داشتند و اقدام به تشکیلِ حکومت کرده بودند.

اظهار نظر دایسون

بسیاری از پژوهشگران، ازجمله دایسون، کاووشگر محوطهٔ باستانی حسنلو، مانّاها را از اقوام حوریزبان می‌دانند.

که در اوایلِ سدة ۹۱ ق. م. به کمک مردمان هندواروپایی اقدام به برپایی حکومت میتانی کردند.

و به همین دلیل زبان مانّایی را شاخهای از زبان حوری دانسته‌اند.

اسامی ثبت شده در متون آشوری و اورارتویی مهم‌ترین مدارکِ باقی‌مانده از این زبان است و احتمال می‌رود که دارای خطِ مخصوصِ خود بوده‌اند.

متأسفانه تنها سند مکتوبِ بهجا مانده از مانّایی‌ها کتیب‌های به خط و زبان آرامی است.

مانایی‌ها مهاجرت نکرده‌اند و به همین دلیل ایرانی نیستند؛

بلکه از جمعیتی که متعلق به گروه‌های قومی بومی به ویژه حوری‌ها و کاسی‌ها بودند، تشکیل شده بودند.

قلمرو مانا

قلمرو مانّا از طرفِ شمال و در مسیر کوهِ سهند و بلندی‌های برغوشداغ به اورارتو و از طرفِ غرب در مسیر رشته کوه‌های مرزی ایران و عراق به آشور و ایالت مستقلِ خوبوشکیه که جدیداً در حوالی شهرستان پیرانشهر جایابی شده‌است.

و از جنوب به آلی پی و از شرق به ایالتهای ماد منتهی می‌شد.

نام تعدادی از ایالات مانّایی عبارتاند از: میسی، اوئیشدیش، زیکیرتو، بابیلونی و غیره.

کمربند مفرغی دالاوان (دلاوان)، منسوب به فرهنگ و هنر مانّایی

این اثر ارزشمند توسطِ یک فرد در روستای دالاوان (دلاوان) از توابعِ شهرستان پیرانشهر کشف شد و به ادارة میراثِ فرهنگی و گردشگری پیرانشهر تحویل داده شد.

پس از طی تشریفات اداری به گنجینهٔ موزة اورمیه منتقل شد و در حالِ حاضر با شمارة اموالِ ۹۹۶۹۳ در این گنجینه موجود است.

کمربند دلاوان

کمربند دلاوان از جنسِ مفرغ است و از دو قسمت بدنه و سگک تشکیل شده‌است.

این کمربند با ۱۳ سانتیمتر طول و ۹۲ سانتیمتر عرض که در قسمت سگک به ۹۱ سانتیمتر می‌رسد.

و با نقوشِ مختلفِ حیوانات اساطیری و بالدار، گل و گیاه، صحنهٔ نبرد شیر و گاو کوهاندار، سربازان و ملازمان، حیوانات زمینی و نوارهای تزیینی حاشیه ای به شیوة برجسته کاری تزیین شده‌است.

همچنین، در حاشیه‌های این کمربند سوراخ‌های کوچکی به قطر ۱ میلی‌متر و با فاصلهٔ ۱ تا ۶ سانتیمتر از همدیگر احتمالاً جهت پرچ کردن آن بر روی یک زمینه از جنسِ چرم یا بافته که اکنون نیز بر روی بسیاری از کمربندهای پهلوانی و تزیینی مشاهده می‌شود، تعبیه شده‌است.

کتیبه برده مافوره

این کتیبه سنگی بنا به بررسی‌های باستان‌شناسی انجام شده توسط تیم‌های میراث فرهنگی استان آذر بایجان غربی متعلق به هزاره اول قبل از میلاد می‌باشد.

در اطراف این کوه چندین تپهٔ باستانی با تاریخ قبل از اسلام همچنین آثار یک دژ محکم کوهستانی شناسایی شده‌اند که حکایت از تاریخ کهن و پر فراز ونشیب این منطقه دارد.

اما به هرحال آنچه مسلم است این است که هنوز با آثار باستان و تاریخی این منطقه به صورت کارشناسانه و علمی برخورد نشده‌ است و شاید اگر روزی این ناحیه را بروی میز جراحی کارشناسان و متخصصان تاریخ ببینیم، گره کور بسیاری از رازها و نهفته‌های تاریخ باستانی منطقه باز شده و به بسیاری از مجهولات تاریخی پاسخ داده شود.

موقعیت عمومی کتیبه

موقعیت عمومی منطقهای که محل کتیبه برده مافوره در آن قرار گرفته در حقیقت پایان قسمت اصلی جلگه موزون متشکل از بخش اصلی سرچشمه رودخانه یا زاب کوچک و نقطه آغاز بخش شمالی کوهستان می‌باشد.

جاده کوهستانی مهاباد گردکشانه – پیرانشهر بعد از گذر از شیب تند و پیچ و خم‌های خطرناک و روستاهای کانی باغ و حاجی غلده را طی کرده و درست در میانه این دو روستا با شیب نسبتاً کمتری به روستای لکبن می‌رسد.

منظرهٔ پرهیبت در عین حال بسیار زیبای تنگهی (گلو) از فاصلهٔ یک کیلومتری روستا بخوبی هویداست.

معبر بسیار تنگ و باریک است و آب زلال آن که به صورت دائمی در جریان است، شکوه دلفریبی به منطقه می‌دهد.

 

مانا و پارسوآ

اما با مراجعه به تاریخ اجتماعی منطقه، بعید می‌نماید که کتیبه در چنین دورانی کنده شده باشد.

با توجه به وجود نیروهای متعدد نیرومند، مانا و پارسوآ در آغاز هزارهٔ اول قبل از میلاد و چگونگی (اوآلکی)، آخرین فرمانروای مانایی به احتمال بسیار زیاد، کتیبه مذکور یادگار شخصیت نامبرده است.

و اگر هم از وی نباشد احتمالاً مربوط به یکی از فرمانروایان مانایی در نخستین سده‌های هزارهٔ اول قبل از میلاد است.

چون به‌طور قطع و یقین یکی از دروازه‌های طبیعی و صعب العبور دژ مرکزی (قلاتی شای) همین معبر تنگ و باریک گلو بوده، پس محل کتیبهٔ ورودی نیز نمی‌تواند، بی ارتباط با دژ فوق الذکرباشد.

شاید اگر حتی یک کلمه یا یک حرف از کلمات یا حروف باقی بود، حداقل امکان داشت زمان دقیق آن را مشخص نمود، اما متأسفانه هیچگونه، آثاری از خطوط بر آن باقی نیست و خود نویسنده به دقت تمام و حتی در مواردی با درشت نمای موجود نقاط مختلف سطح کتیبه را بررسی نموده و بالاخره به این نتیجه رسیده که سطح موجود فاقد هرگونه کنده کاری اغوی است.

البته، وجود خزه‌ها خود قدمت و دیرینگی وضع موجود را ثابت می‌کند، به هر صورت کتیبهٔ برده مافوره و محل قلاتگاه آن، تاریخی به درازای نخستین تمدن‌های مکتوب منطقه دارد.

 

معنای برده مافوره

کلمهٔ برده مافوره در زبان رایج کردی ترکیبی از دو واژهٔ (برد) به معنای سنگ و (مافوره) به معنای قالی و قالیچه است.

با ابعاد مشخص و تعین شده چون نامگذاری آن براساس این کتیبه با ابعاد مشخص و مستطیل شکل بوده.

بنابراین وجه تسمیهٔ مناسبی می‌تواند باشد، امید است در آینده پرده از رازهای تاریخ تاریک اینگونه اماکن برداشته شده و چراغی روشن، فرا راه تمدن منطقه باشد.

تپه‌های تاریخی

در حوزه شهرستان پیرانشهر تعداد ۱۱۳ تپه تاریخی توسط کارشناسان نمایندگی میراث فرهنگی این شهرستان شناسایی و به ثبت سازمان رسیده‌است.

که این امر حاکی از تاریخی بودن منطقه و شکل‌گیری و وجود تمدن‌های نیرومند و درخشان قبل از اسلام مانند تمدن ماننا، پارسوا، اورارتو، مادها، زاموا و تمدن اسلامی می‌باشد.

در این میان تپه‌هایی وجود دارند که با داشتن جاذبه‌های خاص تاریخی بسیار مورد بازدید علاقمندان به تاریخ و فرهنگ این مرز و بوم واقع می‌گردند.

که می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

قلعه شین آوا (هزاره اول ق. م)

قلعه موت آوا (۲۵۰۰ ق. م)

قلعه شای (۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ ق. م)

قلعه جلدیان (۵۰۰۰ تا ۵۵۰۰ ق. م)

قلعه پسوه (پیش از تاریخ)

کتیبه برده مافوره (روستای لیک بن)

داشان قلعه (۲۰۰۰ تا ۳۵۰۰ ق. م).

در منطقهٔ کاوش‌شده تپهٔ لاوین که در حاشیهٔ رودخانهٔ زاب کوچک قرار دارد و حدود دو هکتار وسعت دارد.

آثار معماری با خشت و چنیه، داده‌های سفالی، استخوان حیوانی، ابزارهای سنگی، سردوک و اشیای تزیینی در آن به‌دست آمده‌است.

 

 پیرانشهر شناسی – پیشینه مذهبی

پس از چیرگی عرب‌ها بر ایران مسلمان شدن مردم بومی پیرانشهر در آغاز به کندی صورت پذیرفت.

و در دهکده‌های پیرانشهر یا بخش‌های آن به دین اسلام گرویدند و امروزه مردم این سامان سنی شافعی هستند.

 

 پیرانشهر شناسی – تاریخ معاصر

از رویدادهای مهم منطقه پیرانشهر در دهه‌های اخیر، اشغال آن در جنگ جهانی اول، توسط نیروهای عثمانی است.

عثمانی‌ها با تحریک عشایر کرد منطقه پیرانشهر ضد حکومت مرکزی، به تثبیت وضع خود پرداختند.

اما با شکست نیروهای متحدین در جنگ، عثمانی‌ها به ناچار پیرانشهر و دیگر مناطق اشغالی ایران را تخلیه کردند.

همچنین استقرار واحدهایی از لشکر ارومیه در پیرانشهر پس از شهریور ۱۳۲۰ در جریان هجوم ارتش شوروی به ایران بود.

 

گنجینه سکه‌های ساسانی پیرانشهر

در سال ۱۳۸۵ و به دنبال فعالیت‌های خاکبرداری در قصبه کهنه‌ لاهیجان (کهنه لاجان) در (شهرستان پیرانشهر)، کوزه ای حاوی سکه‌های نقره ساسانی کشف و یکهزار و ۲۶۷ سکه به اداره میراث فرهنگی پیرانشهر تحویل شد.

که این گنجینه ارزشمند اکنون در موزه ارومیه نگهداری می‌شود.

تعداد سکه‌ها یکهزار و ۲۶۷ سکه مربوط به پادشاهان دوره ساسانی از جمله خسرو انوشیروان و خسرو پرویز است.

همچنین این سکه‌ها بزرگترین گنجینه سکه خسرو دوم (خسرو پرویز) برای شناخت جغرافیای اداری روزگار ساسانی در جهان تا به امروز به‌شمار می‌رود.

جنگ ایران-عراق

در زمان جنگ ایران و عراق، رژیم عراق از اوائل جنگ، به صورت محدود از گلوله‎های شیمیایی استفاده می‎نمود. از سویی دیگر، در طی عملیات «والفجر – ۲» رژیم عراق به میزان زیادی با بکارگیری از هواپیماهای خویش به بمباران شیمیایی غرب جاده پیرانشهر-رواندوز پرداخت.

حمله عراق در ساعت هفت صبح سه شنبه، در مردادِ سال ۱۳۶۲ انجام گردید.

که در نهایت منجر به مصدومیت تعدادی از رزمندگان ایرانی شد.

همچنین تعداد کشته شدگانِ در نتیجۀ حمله شیمیایی عراق به منطقه عمومی پیرانشهر، حدود صد نفر تخمین شده است.

از این حمله نیز به عنوان اولین حمله به مناطق غیرنظامی یاد می‎شود.

 پیرانشهر شناسی – مشاهیر پیرانشهر

 

سلیمان پاک‌سرشت

حاصل داسه
سید فتاح حسینی

شمس‌الدین برهانی

امید کردستانی

 

 

 

منبع: ویکی پدیا

ادامه مطلب...

جم شناسی | همه چیز درباره جم

اطلاعات جامع در مورد شهر جم

جم شناسی – شهرستان جم یکی از شهرستان‌های جنوب ایران است که در استان بوشهر جا دارد و مرکز آن نیز شهر جم است.

 جم شناسی – جمعیت

شهرستان جم در سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۳۸٬۵۷۸ نفر بوده‌است. طبق سرشماری سال ۱۳۹۰، شهرستان جم ۵۱٬۴۴۶ نفر جمعیت داشته و طبق سرشماری سال ۱۳۹۵، این شهرستان ۷۰٬۰۵۱ نفر جمعیت دارد.

 

 جم شناسی – تاریخ باستان

این شهرستان دارای دو بخش جم و بخش ریز، سه شهر: جم و ریز و انارستان، پنج دهستان: (جم- کوری حیاتی – انارستان – تشان – ریز) می‌باشد.

همچنین مرکز این شهرستان یعنی شهر جم نیز از چندین روستای بزرگ (محله) شکل گرفته‌است که عبارت‌اند از: ولایت – خواجه احمدی – قلعه کهنه و مالچه.

از نظر وسعت بخش ریز از بخش جم بزرگ‌تر است اما از لحاظ جمعیت و تراکم جمعیتی بخش جم جمعیت بیشتری را در خود جای داده‌است.

 

 جم شناسی – پیشینه مذهبی

با وجود اینکه جم در ناحیه‌ای میان شهرستان‌های سنی‌نشین جنوب استان فارس و جنوب بوشهر واقع شده‌است.

ولی مردم بومی این شهرستان، عمدتاً شیعه هستند، با این همه در میان شهرک نشینان جمعیت چندی از اقلیت‌های مذهبی و نیز اهل سنت زندگی می‌کنند.

 

 جم شناسی – تاریخ معاصر

به دلیل سکونت شمار زیادی از کارکنان صنایع نفت و گاز منطقه عسلویه در شهرستان جم، مردمانی از اقوام مختلف لر بختیاری و سایر اقوام ایرانی در شهرستان جم حضور دارند.

البته قبل از شکل گیری جم به این گونه اقوامی یهودی در منطقه چاهه جم سکونت داشتند.

که بعدها با ورود اقوامی از لر از جم مهاجرت کردند.و پس از آن بومیان جم را لر میدانند.

 

 جم شناسی – مشاهیر جم

فاضل جمی

سکینه الماسی

 

 

 

منبع: ویکی پدیا

ادامه مطلب...