گرگان شناسی – همه چیز درباره گرگان

اطلاعات جامع درباره گرگان – همه چیز درباره گرگان

 

گرگان شناسی – موقعیت

گرگان شناسی – گرگان کنونی تا سال ۱۳۱۶ «اَستَرآباد» یا «اِستارباد» نام داشت. گرگان قدیمی که به عربی جرجان خوانده می‌شد شهری آباد و مهم بود که در نزدیکی گنبد کاووس امروزی قرار داشته و اینک ویرانه‌های آن در حوالی امام‌زاده یحیی بن زید قرار دارد.

نام فعلی گرگان که جایگزین نام کهنش، استرآباد شده، در واقع، برگرفته از (جرجان) و گرگان قدیم از شهریور ۱۳۱۶ برای این شهر استفاده شد.

گرگان شناسی – تاریخ باستان

استرآباد، نام شهری تاریخی است که در منطقه‌ای که اینک شهر گرگان قرار دارد واقع بوده‌است. از این شهر امروزه تنها تپه‌ای تاریخی درون شهر گرگان، به نام قلعه خندان که احتمالاً ارگ استرآباد در حدود ۳۰۰۰ سال پیش بوده باقی‌مانده و باقی قسمت‌های شهر در اثر سیلاب‌های مکرر و توسعهٔ گرگان در طول تاریخ به کلی از میان رفته‌است.

بافت تاریخی گرگان، با مساحتی بالغ بر ۱۵۰ هکتار سومین بافت با ارزش و دارای سبک معماری پس از یزد واصفهان است و وسیع‌ترین بافت تاریخی شمال ایران است.

بافت تاریخی این شهر در سال ۱۳۱۰ خورشیدی در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسید که محدودهٔ آن منطبق بر محدودهٔ قاجاری شهر استرآباد است.

شهر گرگان (استرآباد) در دوران قاجار ۶ محلهٔ بزرگ به نام‌های سرپیر، دربنو، سرچشمه، میخچه‌گران، نعلبندان، سبزه‌مشهد و میدان داشت که دارای چندین محله فرعی مثل پاسرو، میرکریم، دوشنبه‌ای، شیرکش، باغشاه، دباغان، شاهزاده قاسم و… بوده‌اند.

 

گرگان شناسی – پیشینه مذهبی

با ورود اسلام و در سده‌های آغازین آن، ایالت طبرستان جایگاه ارزشمندی در شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی داشت. شهرهای جرجان و استرآباد از این ایالت مهد دانشمندان بزرگ آن دوران بود.

عنصرالمعالی کیکاوس (از واپسین امیران آل زیار و نگارندهٔ کتاب قابوس‌نامه) و عبدالقاهر جرجانی (صاحب تألیفات در صرف و نحو و معانی و بیان عربی) در تحول ادبیات فارسی و عربی نقش مهمی داشتند. قابوسنامه را مجموعه تمدن اسلام پیش از مغول نام نهاده‌اند.

در دانش پزشکی نیز این منطقه سهم عمده‌ای در جهان اسلام داشته‌است. ابوسهل مسیحی و سیداسماعیل (حکیم) جرجانی (نویسنده دائرةالمعارف ذخیرهٔ خوارزمشاهی) از این سرزمین بوده‌اند. میرداماد و میرفندرسکی نیز از این منطقه برخاسته‌اند.

گرگان شناسی – تاریخ معاصر

در زمان قاجار ایران به ۴ ایالت و ۱۲ ولایت تقسیم شده بود و منطقه یا سرزمین استرآباد یکی از آن ولایات بود که به ۸ یا ۷٫۵ بلوک به نام‌های انزان، سدن رستاق، استراّباد، شاهکوین و ساور، دهات ملک، کتول، فندرسک و رامیان، و کوهسار تقسیم شده بود.

هر یک از این بلوک‌ها را یک نایب‌الحکومه زیر نظر حکمران استرآباد، سردار رفیع یانسری که یکی از رجال حاکم در زمان قاجار بود اداره می‌کرد.

استرآباد در این زمان پایگاه طایفهٔ قاجار نیز بود و دارای اهمیت مذهبی شد و دارالمؤمنین لقب گرفت.

در اوایل سدهٔ بیستم میلادی گرگان دارای شمار زیادی مسجد، آرامگاه مذهبی و مدرسهٔ دینی بود. اهمیت استرآباد از لحاظ مرکزیت سیاسی و دینی باعث شد تا پیش از آغاز سدهٔ بیستم زبان گرگانی در آن به‌طور کل منقرض شده و جای خود را به فارسی بدهد.

تاریخ‌نویس نامدار، مقدسی، می‌گوید که استرآباد شهری است که بیشتر مردمان آن ابریشم‌بافند و در این کار چیره‌دست هستند.

دژ آن ویران و خندقش پر شده و جامع آن در بازار است. استخری از آن نام برده و مؤلف حدودالعالم می‌گوید که مردمان این شهر دارای دو زبان هستند.

حمدالله مستوفی آن را شهری دانسته که هوایش معتدل و محصولاتش را غلات و انگور و ابریشم می‌داند.

گرگان و بازسازی دوباره

آقا محمدخان قاجار در این شهر زاده شد. حتی خانهٔ تولد وی و اولین مکان حکومتی و دولتی وی هنوز موجود است.

دیوار باروی شهر را نادرشاه افشار ویران کرد و آقا محمد خان بعداً آن را بازسازی نمود. در دوران میرزا تقی خان امیرکبیر، شهر بازسازی شد.

ویرانه‌های شهر اصلی گرگان در نزدیکی گنبد کاووس امروزی قرار دارد. در زمان رضا شاه پهلوی نام کهن گرگان را برای شهر استرآباد برگزیدند.

در ۱۷ فروردین ۱۳۲۳ شهر گرگان دچار زمین‌لرزه سختی شد و بیشتر بناهای آن شکست برداشت.

از بناهای شهر قدیم گرگان بنای امامزاده نور واقع در کوی بازار نعلبندان و بنای مسجد گلشن در کوی درب نو و چند تکیه در نقاط مختلف شهر است.

 

گرگان شناسی – مشاهیر گرگان

آقامحمدخان قاجار

ابن شرفشاه استرآبادی

ابوسعید ضریر گرگانی

ابوسهل مسیحی

ابراهیم استرآبادی

بی‌بی‌خانم استرآبادی

محمد اخباری

محمدامین استرآبادی

میرزا مهدی استرآبادی

رضا اسدی

احمدرضا اسعدی

ایرج اعتصام

سالار افراسیابی

علیرضا باقری

بدرالدین یحیی

فریال بهزاد

پرویز کیانی

ابوالعباس جرجانی

هلالی جغتائی

کاظم جلالی

میلاد جهانی

گرگان شناسی – بخش دوم مشاهیر گرگان

حامد زمانی (بازیکن فوتبال)

حجت‌الله شکیبا

حسینعلی ملاح

حسینقلی‌خان جهانسوز

سبحان حسینی حیدرآبادی

سید ابوالحسن حسینی

حسین خانزادی

رامتین خداپناهی

رمضان حاجی مشهدی

مریم زندی

سحابی استرآبادی

سردار رفیع یانسری

فخرالدین محمد سماکی استرآبادی

آرمین سهرابیان

انسیه شاه‌حسینی

محمدرضا صالحی

محمد صدقی استرآبادی

عطا صفرپور

هایده صفی‌یاری

ضریر جرجانی

فاطمه طبرزیه

زیدالله طلوعی

گرگان شناسی – بخش سوم مشاهیر گرگان

محمد عباسی

عبدالحی منشی استرآبادی

عبدالقاهر جرجانی

محمد عرب (کارگردان)

علی بن محمد جرجانی

علی رشیدی

محمد علی‌نژاد

غلامعلی هزارجریبی

عارف غلامی

علی غلامی (بازیکن فوتبال)

شیخ محمدباقر فاضل

فخرالدین اسعد گرگانی

فرنوش شیخی

منوچهر فرهنگ

فضل‌الله نعیمی

قربانعلی قندهاری

صابر کاظمی

ابوسلیک گرگانی

اسماعیل جرجانی

هوشنگ گلمکانی

روزبه گیلاسیان

لامعی گرگانی

محمدرضا لطفی

گرگان شناسی – بخش چهارم مشاهیر گرگان

محمد پسرک لی

محمدحسن‌خان قاجار

محمدقاسم فرشته

محمدمهدی ایزدپناه

محمد محمدی گرگانی

محمودعلی استرآبادی

مسیح ذبیحی

شهلا معززی

بهمن مقصودلو

پرهام مقصودلو

فرزین مقصودلو

مهرانگیز ملاح

مه‌لقا ملاح

منوچهر پسر قابوس

میرداماد

میرزا محمدخان سپهسالار

میرزا مسیح مجتهد

ابراهیم میرزایی

میرفندرسکی

محمدامین میرفندرسکی

نظرعلی سرداراشرف

سید کاظم نورمفیدی

نیما نهاوندیان

واهان بیجانیان

وحیده ایثاری

خدیجه افضل وزیری

علینقی وزیری

حسینعلی هروی

علی‌قلی مسعودالملک هزارجریبی

 

 

 

 

منبع: ویکی پدیا

به اشتراک گذاری پست

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *