اطلاعات جامع درباره یزد – همه چیز درباره یزد

 

یزد شناسی – جمعیت

یزد شناسی – شهر یزد به دلیل معماری تاریخی ارزشمند و بافت سنتی دست نخورده‌اش در ۱۸ تیرماه سال ۱۳۹۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. یزد با جمعیت ۶۵۶٬۷۷۴ تن ۱۲همین شهر پرجمعیت ایران و با مساحت ۱۱۰ کیلومتر مربع هفتمین شهر بزرگ ایران است.

یزد شناسی – تاریخ باستان

استان یزد از سرزمین‌های کهن و تاریخی ایران زمین است.
ابن حوقل در کتاب «ایران فی صورة الارض» دربارهٔ یزد می‌نویسد: «از مهمترین شهرهای ولایت اصطخر از سوی خراسان «کثه» است و آن حومه یزد و ابرقویه می‌باشد.

برخی از جغرافی نگاران، تاریخ ساخت یزد را به یزدگرد اول، ساسانی نسبت می‌دهند که وجه تسمیهی یزد در ارتباط با نام وی و واژهی «یزش» به معنی ستایش و نیایش در زبان فارسی میانه است.

بهرام گور نیز در هنگام حرکت خود به سوی خراسان چون به ولایت کثه (یزد) رسید، بیماری وی اندکی بهبود یافت و این سرزمین مبارک داشت و دستور داد در آنجا شهری بسازند و چون به نام یزدان می‌ساخت آن را «یزدان گرد» نام نهاد.

زمانی که انوشیروان به حکومت رسید، یزد را به دختر خود «مهرنگار» بخشید و وی را از مداین به یزد فرستاد و در آنجا ساختمان‌های زیادی ساخت.

در هشت فرسنگی یزد دهی ساخت و آن را «مهرگرد» نام گذاشت و اکنون آن قریه را «مهریجرد» می‌گویند.

هم‌چنین در کنار میبد دهی ساخت و آن را «مهرجرد» نام نهاد و برادر وی «شاه هرمز» در جنب مهریجرد دهی ساخت و آن را «هرمیز» نام گذاشت که اکنون به «خورمیز» شهرت دارد.

پس از انوشیروان خسروپرویز به پادشاهی رسید. وی ولایت یزد را به دو دختر خود به نام‌های ایران دخت و توران دخت بخشید و دستور داد دهی بسازند و آن را «توران پشت» نام نهاد.

توران دخت هشت ماه پادشاهی کرد و بعد درگذشت. بعد از وی ایران دخت به سلطنت رسید. وی نماینده‌ای به نام «ابرند» به یزد فرستاد و به وی دستور داد که بر عمارت و آبادی یزد بیفزاید.

ابرند نیز در دو فرسنگی شهر یزد ده جدیدی احداث کرد و آن را «ابرند آباد» نام نهاد.

یزد شناسی – یزد بعد از اسلام

اتابکان یزد نزدیک به ۱۴۰ سال بر این خطه حکومت کردند.

با کشته شدن فرامرز بن علی در جنگ با خان فتای، سلطان سنجر، حکومت یزد را به دختران فرمانده خود که پسری نداشت واگذاشت.

و رکن‌الدین سام از سرداران سپاه فرامرز را برای اداره یزد به اتابکی آنان گماشت.

در سال ۷۹۵ ه‍.ق امیر تیمور در یورش سه ساله خود طومار دولت مظفری را درنوردید و یزد را به یکی از عمال خود سپرد.

بعد از مراجعت تیمور به ماوراءالنهر گروهی از همدلی مردم نسبت به آل مظفر سوء استفاده کرده، به رهبری حاجی آبدار، یزد را از تصرف حاکم تیمور بیرون آوردند

و سپس سلطان محمد پسر ابو سعید طبسی، یزد را به چنگ آورد و استقلال آن را اعلام کرد.

مقارن ظهور شاه اسماعیل صفوی طایفه‌های مختلفی در ایران حکومت می‌کردند.

در سراسر ایران در حدود چهل حاکم مستقل و نیمه مستقل حکم می‌راندند و یزد در تصرف مراد بیک بایندری بود.

شاه اسماعیل مدعیان را منکوب کرد و یزد را به تصرف خویش درآورد.

از فرماندارانی که در سلطنت زندیه به یزد آمده‌اند از زین العابدین خان بافقی و بعد از او عبدالرحیم خان بافقی فرزندان محمد تقی خان بافقی نام برده شده‌است.

عبدالرحیم خان بافقی به‌آبادی و عمران میل زیادی داشت و مزرعه رحیم آباد را که جزء حومه یزد است احداث نمود.

همچنین مدرسه عبدالرحیم خان که اکنون با عنوان دبستان همت است از بناهای اوست.

 

یزد شناسی – پیشینه مذهبی

بیشتر مردم یزد مسلمان و شیعهٔ دوازده‌امامی هستند. همچنین گروه بزرگی از زرتشتیان ایران در یزد ساکن هستند. اقلیت کوچکی از یهودیان نیز ساکن این شهر می‌باشند.

عموماً استان یزد را در ایران به عنوان استان مذهبی می‌شمارند که دلیل آن توجه مردمان این دیار به بحث مذهب و کوششان برای نگهداری آن است.

با وجود این که بیشتر مردم یزد مسلمان هستند، اما اقلیت‌های دینیِ دیگری که در بالا اشاره شد نیز در آن شهر ساکن‌اند.

در اطراف شهر یزد و همچنین داخل آن، زیارتگاه‌های مختلفی برای زرتشتیان به چشم می‌خورد که در هر ماه یا فصل، مراسم‌های ویژهٔ پیروان این دین در آن‌ها برگزار می‌شود.

از آن جمله می‌توان به جشن سده اشاره کرد که یکی از مراسم معروف و عمومی زرتشتیان است و هرساله در روز دهم بهمن‌ماه، هم‌زمان با مناطق دیگر ایران، در یزد برگزار می‌شود.

لازم است ذکر شود تا قبل از انقلاب ۲۲ بهمن ۵۷ جمعیت یهودیان یزد ۶۰۰۰ نفر تخمین زده می‌شد که ایشان دارای چند کنیسه و قصابی مخصوص و شهرک‌ها و محله‌های یهودی‌نشین بودند.

شغل اکثر مردان یهودی تجارت و هم چنین پیشه زنان یهودی دستفروشی بود. چنان‌که اولین بانک استان یزد و جنوب شرق کشور در زمان قاجار به دست یک تاجر یهودی ساخته شده و اکنون در محله لب خندق (میدان خان) قرار دارد.

یهودیان یزد تقریباً همگی بعد از انقلاب به کشور اسرائیل مهاجرت کردند. هم چنین اقلیت کوچکی از ارامنه هم در شهر یزد حضور دارند.

یزد شناسی – تاریخ معاصر

با به حکومت رسیدن آغا محمد خان قاجار، محمد تقی خان بافقی که از سال ۱۱۶۱ (دوره افشاریه) حاکم یزد بود در مقام خود باقی‌ماند.

با مرگ وی در سال ۱۲۱۳ ه‍.ق چند تن از فرزندانش از جمله عبدالرضا خان بافقی از سوی فتحعلی شاه به حکومت رسیدند.

فرزندان وی در دوره حکومت خود به عمران و آبادی یزد پرداختند. در سال ۱۲۳۶ ه‍.ق فتحعلی شاه فرزند ۳۲ ساله خود محمد ولی میرزا را به حکومت یزد گماشت.

وی در دوران حکومت به تعمیر و گسترش برخی از بناها پرداخت.

در سال ۱۲۴۳ ه‍.ق ظل السلطان به حکومت یزد انتخاب گردید اما پس از مرگ فتحعلی شاه قبل از آنکه ولیعهد رسمی محمد شاه از تبریز به پایتخت برسد از یزد به سوی تهران شتافت و به یاری برادران بر تخت سلطنت جلوس کرد و خود را عادلشاه نامید.

اما پس از ۹۰ روز مغلوب شد و به روسیه گریخت. در دوران قاجار تجارتخانه جهانیان در یزد توسط خسرو شاه جهان و برادرانش تأسیس گردید که مقدمات تأسیس اولین بانک ایرانی شد

یزد شناسی – مشاهیر شهر یزد

 

مهدی آذر یزدی

فیروز آذرگشسپ

غلام‌عباس آرام

احمد آرامش

عبدالحسین آیتی

ابراهیم حلاج یزدی

ابوالقاسم هرندی

ابوبکر بن مظهر

محمد احمدی

اسفندیار اختیاری

محمدعلی اسلامی ندوشن

سید مهدی اسلامی

شعبانعلی اسلامی

محمود افشار یزدی

ایرج افشار

ام هانی

محمدحسین امید

علی‌اکبر اولیاء

محمدتقی برخوردار

محمدعلی بندانی

بهمن سروشی

یزد شناسی – بخش دوم مشاهیر شهر یزد

محسن بیرانوند

حبیب‌الله بیطرف

محمدحسین پاپلی یزدی

رضا پاک‌نژاد

عباس پاک‌نژاد

محمدکریم پیرنیا

عبدالحسین جلالیان

سروش جمشیدی

جمشید جمشیدیان

محمدصالح جوکار

جیحون یزدی

مسعود چلبی

سید مهدی چیتی

حاجب مرتاض

حسن کرباسی یزدی

حسن نقاشی

حسن‌علی شاه محلاتی

محمدعلی حفیظی

سید روح‌الله خاتمی

سید علی خاتمی

علی‌اصغر دادبه

سید یحیی دارابی

حسن دانش (قاری قرآن)

سید محمود دعایی

سید جلال دهقانی اشکذری

محمد رحمتی

رستم شهزادی

رضا اردکانیان

یزد شناسی – بخش سوم مشاهیر شهر یزد

سید رضا حسینی‌نسب

رضا صراف‌زاده

محمدعلی ریاضی یزدی

مرتضی زارع

مهران زارع

علیرضا سلیمی

سید جلال دهقانی فیروزآبادی

سید علی یزدی

سید علیرضا درخشان

سید محمدرضا مدرسی یزدی

شرف‌الدین علی یزدی

محمدجلال عباسی شوازی

رشید شهمردان

محمدصادق صالحی‌منش

محمد صدوقی

عباس صفاری

هادی طاهری

سید محمدکاظم طباطبایی یزدی

سید ضیاءالدین طباطبایی

رضا طلبه

محمدرضا عارف

عباس مدرسی یزدی

عبدالعزیز محقق طباطبایی

علی درستکار

علی زمانی عصمتی

علی‌اکبر موسوی‌زاده

علیرضا تابش

یزد شناسی – بخش چهارم مشاهیر شهر یزد

غلام صنعتی

محمدصادق فاتح یزدی

محمد فرخی یزدی

سید احمد فردید

قدسی یزدی

ابوالقاسم قلم‌سیاه

موشه کاتساو

علی‌محمد کاردان

کاظم حسیبی

شمس کسمایی

یزد شناسی – بخش پنجم مشاهیر شهر یزد

احمد متوسلیان

محمدتقی محصل همدانی

محمد عبدل یزدی

محمد هراتی

محمدحسن احمدی فقیه یزدی

محمدعلی جعفری

محمدعلی طالبی

حمیده مروج فرشی

کتایون مزداپور

حسین مسرت

محمود مشروطه

محمدتقی مصباح یزدی

سعید مظفری‌زاده

روح‌الله مفیدی

ملا عبدالکریم مسگر

محمدعلی ملکی

حسین مهرپور

میرزا محمدعلی صدرالممالک خراسانی

میرزا محمدحسین نواب

کورش نیکنام

علی‌محمد ورقا

کاظم وزیری هامانه

محمد یزدی

اسفندیار یگانگی

 

 

 

منبع: ویکی پدیا