اطلاعات جامع در مورد شهر زاهدان

زاهدان شناسی – زاهدان یکی از کلان‌شهرهای ایران و مرکز استان سیستان و بلوچستان است.

این شهر در منطقهٔ جنوب شرق کشور قرار دارد. نام پیشین شهر «دزآب» بوده که در زمان رضا شاه به «زاهدان» تغییر یافته‌است.

زاهدان از سمت شمال به شهرستان زابل و، از سمت جنوب به شهرستان خاش، از سمت شرق به کشورهای افغانستان و پاکستان و از سمت غرب به شهرستان فهرج منتهی می‌شود.

 زاهدان شناسی – جمعیت

جمعیت زاهدان برپایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ خورشیدی مرکز آمار ایران بالغ بر ۵۸۷٬۷۳۰ نفر بوده که از این جهت، دوازدهمین شهر پرجمعیت ایران محسوب می‌شود.

برپایهٔ همین آمار در سال ۱۳۹۵ از مجموع جمعیت زاهدان، ۲۹۹٬۵۵۰ نفر مرد و ۲۸۸٬۱۸۰ نفر زن بوده‌اند. هم‌چنین شمار خانوارهای ساکن این شهر در این سال بالغ بر ۱۴۶٬۷۱۷ خانوار بوده‌است.

زاهدان شناسی – جغرافی

آب و هوای زاهدان در بیش‌تر روزهای سال گرم و خشک است. شب‌های تابستان آب و هوای این شهر رو به سردی می‌گراید. آب آشامیدنی زاهدان لوله‌کشی آب شیرین بوده و از طریق انتقال آب از شهرستان زابل تأمین می‌گردد.

زاهدان به جهت مرزی بودن، از موقعیت استراتژیک جغرافیایی و تجاری و نظامی و شرایط خاص برخوردار است؛

به گونه‌ای که از یک‌سو راه‌آهن پاکستان که از مرز میرجاوه وارد ایران می‌شود و از سوی دیگر راه‌آهن سراسری ایران به این شهر منتهی می‌شود؛ و از سوی دیگر در نزدیکی به میل سه جانبهٔ ایران و پاکستان و افغانستان قرار دارد.

زاهدان شناسی – تاریخچه

زاهدان شهری نوبنیاد است که در ۵۱۷ کیلومتری شرق شهرکرمان و نیز در نزدیکی کشور پاکستان واقع شده‌است.

این شهر از طریق راه زمینی از سمت شمال به مشهد و از سمت جنوب به چابهار مرتبط شده و هم‌چنین دارای ایستگاه راه‌آهن و فرودگاه بین‌المللی است.

زاهدان از لحاظ مختصات جغرافیایی در ۶۰ درجه و ۵۱ دقیقه و ۲۵ ثانیهٔ طول شرقی و ۲۹ درجه و ۳۰ دقیقه و ۴۵ ثانیهٔ عرض شمالی واقع شده‌است.

اختلاف زمان زاهدان با تهران ۳۶+ دقیقه و با گرینویچ ۲۴۶+ دقیقه‌است.

 زاهدان شناسی – پیشینه مذهبی

از جملهٔ مراسم مذهبی زاهدان که توسط مردم برگزار می‌شود، می‌توان به جشن‌های عید فطر، عید قربان، همایش ختم صحیح بخاری، از قدیم مرسوم بوده‌است

 زاهدان شناسی – تاریخ معاصر

زاهدان تا پیش از وقوع جنگ جهانی اول، روستای کوچک و دورافتاده‌ای به نام «دزاب» بود؛ که ساکنان آن بلوچ بودند آنان آب آشامیدنی و کشاورزی مورد نیاز خود را از طریق چند رشته قنات در پیرامون روستا تأمین می‌نمودند. پیش‌تر در منطقهٔ شمالی شهر کنونی زاهدان و بر فراز کوه‌های این منطقه، دژ کوچکی قرار داشته که مردمانی در پیرامون این دژ سکنی گزیده بودند. این افراد از طریق تجارت و کشاورزی به زندگی خود ادامه می‌دادند.

هنري فيلد دزدآب قديم را جزء بخش سرحد،و سرحد رایکی از 4 قسمت اصلی بلوچستان ايران دانسته است. سرپرسي سايكس نيز بر اين مدعا صحه گذاشته است.امان الله جهانباني در سال 1308 ش، يك سال بعد از لشكركشي ارتش به دزدآب، فقط شهر سرحد را دزدآب ذكر مي كند كه حدود 5000 نفر جمعيت داشت . وي طوايف بلوچ را مهم ترين ساکنان منطقه با بیشترین درصد جمعیتی ذکر میکند

 زاهدان شناسی – بعد از قاجار

اولين ساکنان دزدآب گروهي از بلوچ ها در اوايل دورة قاجار بودند كه به تدر يج سازمان ايلي خود را در اين منطقه استوار كردند. پس از قتل ناصرالدين شاه، قدرت قاجار در بلوچستان رو به ضعف نهاد اوضاع آشفتة سياسي ايران سبب كاهش نفوذ حكومت مركزي و افزايش قدرت رهبران طوايف بلوچ شد. يك جانشيني در دزدآب با مهاجرت گروهي از ايلات سيستاني آغاز و پايه ها و ساختارهاي اين شهر براساس سنن قبيله اي بنيان گذارده شد. از اين رو با آن كه برخي از نهادها چون گمرك، كارگزاري خارجه، و ساخلوي نظامي در شهر وجود داشت، اما قدرت اصلي در دست قبايل و ايلات منطقه، به ويژه بلوچ ها، بود.

همين امر، سبب روياروي ايلات بلوچ به رهبري دوست محمدخان با نيروي نظامي دولتي را بين سال هاي 1304- 1306 شددر اين رويارويي جهانباني، فرماندة لشكر شرق، دوست محمدخان را دستگير كرد و به تهران فرستاد. دزدآب، با حذف قدرت سران و خوانين بلوچ و ورود نيروي دولتي، وارد مرحلة جديدي از حيات اقتصادي و سياسي شد. بخشي از سپاه اعزامي در دزدآب ساكن شد و نيروهاي محلي و قبايل، كه تا اين زمان كاركرد نظامي داشتند، از اين رقابت حذف شدند و به مناطق ديگر مهاجرت داده شدند يا يك جانشين شدند

 زاهدان شناسی – مشاهیر

احمد آزاد

انوشیروان ارجمند

جعفر کامبوزیا

حسنعلی نوری
حمیدرضا پشنگ

رستم میر لاشاری
عبدالحمید ریگی
عبدالمالک ریگی

عبدالحمید اسماعیل‌زهی

عبدالحسین فرزاد
فریبا کوثری

بهزاد قادری

محمدجعفر کامبوزیا

مولوی احمد ناروئی
یعقوب مهرنهاد

 

 

 

منبع: ویکی پدیا